23/04/2026
ئایا تاوانباری ئەلیکترۆنی دەدۆزرێتەوە؟ ڕێگا فەرمییەکان چین؟
زۆرێک لە قوربانیانی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان
(هاک، هەڕەشە، چەواشەکاری) وا دەزانن کە چونکە تاوانبارەکە لە پشت ناوێکی خوازراو یان ئەکاونتێکی فەیکەوەیە، دەستکەوتنی مەحاڵە.
بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە:
"لە جیهانی دیجیتاڵیدا، هەموو هەنگاوێک شوێنپێیەک جێدەهێڵێت."
دۆزینەوەی تاوانبار بە ڕێگای فەرمی و زانستی چۆن دەبێت؟
١. شیکردنەوەی فۆرێنزیک (Forensic Analysis):
لە ڕێگەی کۆکردنەوەی بەڵگە دیجیتاڵییەکان (Digital Evidence)،
دەرهێنانی (Metadata)ی وێنە و ڤیدیۆکان، و دۆزینەوەی سەرەداوەکانی ناو نامە و لینکەکان، دەتوانرێت ناسنامەی ڕاستەقینەی ئامێرە بەکارهێنراوەکان دیاری بکرێت.
٢. دیاریکردنی IP و ناونیشان :
لە ڕێگەی هەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیاکانی دابینکردنی ئینتەرنێت (ISP) و بەکارهێنانی تەکنیکی (Tracking)،
دەتوانرێت ئەو شوێنە جوگرافییەی کە تاوانبارەکەی لێیە بە وردی دیاری بکرێت.
٣. هەماهەنگی لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکان:
وەک کۆمپانیای سایبەر گەیت ، جەخت دەکەینەوە کە تەنها ڕێگای یاسایی و بڕواپێکراو، تۆمارکردنی سکاڵایە لە "بەشی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان".
ئێمە لێرەدا ڕۆڵی ڕاوێژکاری تەکنیکی دەبینین بۆ کۆکردنەوەی بەڵگەکان بە جۆرێک کە لە دادگادا کاری پێ بکرێت.
٤. کۆنتڕۆڵکردنی ئەکاونتە فەیکەکان:
پەیوەندیکردن لەگەڵ تیمی سکیوریتی کۆمپانیایەکانی سۆشیاڵ میدیاکان
(Meta, Google, TikTok … ) بۆ وەرگرتنی زانیاری دەربارەی ئەو ئەکاونتانەی تاوانەکەیان پێ ئەنجام دراوە.
بەشێوەێکی فەرمی بەستنەوەی بە کەیسی دادگاکان .
⚠️ ئامۆژگاری ئێمە:
ئەگەر بوویتە قوربانی، بە هیچ شێوەیەک بەڵگەکانی وەک (نامە، وێنە، لینک) مەسڕەوە.
ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە کۆمپانیای سایبەر گەیت یاخود شارەزای بواری سکیوریتی بکە بۆ ئەوەی ڕێگای دروستت پیشان بدەن بۆ دۆزینەوەی تاوانبارەکە.
پاراستنی تایبەتمەندی و مافی ئێوە ، ئەرکی ئێمەیە.
