10/12/2025
“We laugh at people who still use Windows 95, yet we still cling to opinions that we formed in 1995.”
Trong cuốn sách "Think Again" của Adam Grant (một cuốn sách chuyên sâu về kỹ năng Unlearn và phá bỏ những định kiến, trong đó có thiên kiến xác nhận Confirmation bias) đã đưa ra một nhận định như trên.
Câu nói cho ta thấy rõ thực tế ngay thời điểm hiện tại, đặc biệt là trong sự biến động điên cuồng của công nghệ, kỹ năng quan trọng nhất không chỉ là LEARN, mà là UNLEARN. Thứ cản trở bạn tiến lên không phải là những gì chưa biết, mà là những gì bạn đã biết.
Tại sao cần Unlearn?
Bạn đã nghe nhiều đến Legacy code (mã nguồn cũ), đó là những đoạn code từng chạy rất tốt nhiều năm trước. Nhưng hiện tại, khi hệ thống cần mở rộng, chính những đoạn code đó lại trở thành technical debt, nặng nề, bảo mật kém và xung đột với các tính năng mới.
Con người cũng vậy. Kiến thức cũ giống như việc bạn mang một chiếc ba lô chứa đầy bản đồ của một thành phố đã bị quy hoạch lại. Nếu cứ giữ khư khư tấm bản đồ cũ vì tiếc nuối, bạn sẽ lạc lối.
Lý thuyết thì đơn giản, nhưng thực hành được không?
Vì Unlearn là hành động đi ngược lại cơ chế sinh học. Đó là những niềm tin, thói quen, công thức đã từng giúp chúng ta thành công. Bạn có chấp nhận phá vỡ nó? Bởi vì không ai muốn phủ nhận chính mình.
Não bộ của chúng ta yêu thích những lối mòn quen thuộc (neural pathways) vì nó an toàn và tiết kiệm năng lượng. Việc phá bỏ lối mòn đó tạo ra cảm giác bất an, chông chênh như người mất phương hướng. Càng thành công, có nhiều kinh nghiệm, càng khó Unlearn.
Cho nên, đừng Unlearn nếu như bạn không cảm thấy:
Bạn vẫn làm việc chăm chỉ, vẫn quy trình cũ, nhưng kết quả lại đi xuống hoặc dậm chân tại chỗ. Đây là lúc bản đồ không còn khớp với thực địa.
Khi nghe một ý tưởng lạ (từ Gen Z hay công nghệ mới), phản ứng đầu tiên của bạn là khó chịu và muốn bác bỏ? Đó là lúc cái tôi đang gào thét để bảo vệ những gì nó đã biết.
Khi mọi việc quá êm ái, ai cũng đồng ý với bạn, nghĩa là bạn không học được gì mới cả. Bạn đang sống bằng vốn cũ. Sự êm ái chính là thuốc độc của sự tiến hóa.
Vậy Unlearn có phải là phủ nhận hoàn toàn?
Unlearn không phải là lãng quên, mà là dọn chỗ. Unlearn không phủ nhận sạch trơn quá khứ, đây là hành động chủ động có chọn lọc.
Trong thời đại này, mù chữ không phải là người không biết đọc. Mù chữ là người không thể Learn, Unlearn và Relearn.
Hôm nay, bạn có đang ôm giữ một Legacy code nào cần phải xóa không?
-----------------
Chia sẻ trên là góc nhìn của thời điểm hiện tại, chúng tôi hiểu rằng mỗi người có hệ quy chiếu riêng, nếu bạn có quan điểm khác biệt, tôi rất mong nhận được những phản biện đa chiều từ bạn ở phần bình luận. Vì biết đâu, chính góc nhìn của bạn sẽ giúp tôi nhận ra: Mình cũng đang cần Unlearn một điều gì đó?
