25/08/2026
SAI LẦM NGHIÊM TRỌNG NHẤT KHI TỰ HỌC LẬP TRÌNH
Có lần một bạn nhắn cho tôi: Anh ơi, em học lập trình mấy tháng rồi mà càng học càng thấy mông lung.
Tôi hỏi: Thế em đang học gì? Java anh ạ.
Ờ, Java thì bình thường. Một lúc sau bạn ấy gửi thêm: Em cũng học cả HTML, CSS, JavaScript với SQL rồi. Nghe đến đây tôi thấy cũng ổn. Học Java Web thì mấy cái đó trước sau cũng phải học. Xong bạn ấy lại bảo: À, em có xem thêm cả Python với React nữa anh ạ.
Ơ…Khoan.😄Thế rốt cuộc em đang định theo cái gì? Em cũng chưa biết anh ạ. Em thấy mọi người bảo cái nào đang tuyển nhiều thì em học thêm cái đấy.
Đến đây thì tôi hiểu vì sao học mấy tháng rồi mà vẫn thấy mông lung. Cái gì cũng biết một tí.
Java một tí. SQL một tí. Python một tí. React cũng một tí. Laptop thì đầy khóa học với tài liệu.
Nhưng hỏi: Thế em làm được cái gì rồi? Im lặng. Một lúc sau: Em chưa làm project nào anh ạ.
Sao không làm? Em định học hết kiến thức cơ bản đã rồi mới làm.
Nghe câu này quen lắm. Rất nhiều bạn mới học lập trình cũng nghĩ như vậy. Học cho biết hết đã. Học chắc đã. Rồi mới làm. Nhưng khổ một cái là lập trình thì biết đến bao giờ mới gọi là học hết. Hôm nay Java. Mai thấy thiếu SQL. Học SQL xong thấy người ta nói phải biết Git. Đang học Git lại thấy tuyển dụng yêu cầu Docker, CI/CD.
Mở Docker ra lại thấy Container.
Cứ thế mà học. Học mãi. Nhưng vẫn chưa làm được cái gì.
Tôi hỏi tiếp: Thế lúc code bị lỗi thì em làm thế nào?
– Em Google anh ạ. Giờ có cả ChatGPT nữa.
– Thế có sửa được không?
– Có lỗi sửa được, có lỗi em tìm cả tối không ra.
– Không ra thì sao?
– Thì… em bỏ qua, hôm sau học tiếp bài khác 😂
Đấy. Cái nguy hiểm bắt đầu từ chỗ này.
Một cái bug không xử lý được → bỏ qua.
Một phần kiến thức không hiểu → thôi học phần khác.
Java thấy khó → ngó sang Python.
Backend đang bí → thấy Frontend có vẻ dễ nhìn hơn → thử React.
Đi một vòng vài tháng sau nhìn lại: Cái gì cũng từng học. Nhưng chẳng có cái gì mình thực sự làm được. Rồi bắt đầu nản, có bạn còn tự kết luận: Chắc em không có tư duy lập trình anh ạ.
Thực ra chưa chắc. Có khi bạn ấy chẳng thiếu tư duy gì cả. Bạn ấy chỉ thiếu một người ngồi bên cạnh và bảo: Ê, đừng học cái kia nữa. Cái này còn chưa xong mà. 😄 Người mới học rất hay nghĩ mentor là người ngồi giảng cho mình từng dòng code.
Không hẳn, nhiều lúc mentor chỉ cần làm một việc rất đơn giản: Kéo mình quay lại đúng đường.
Bug này cần sửa. Phần này chưa hiểu thì học lại. Cái kia chưa cần học. Học đến đây rồi thì thôi lý thuyết, làm project đi. Project lỗi thì sửa. Sửa không được thì hỏi. Xong cái này rồi hãy sang cái khác. Nghe chẳng có gì ghê gớm. Nhưng người mới học một mình rất khó biết cái gì cần học, cái gì chưa cần học và lúc nào thì mình đã đủ để bắt tay vào làm.
Thế nên tôi thấy cái khó nhất của tự học lập trình không phải là thiếu tài liệu. Giờ tài liệu nhiều vô kể. YouTube có. Google có. Chat_GPT cũng có. Muốn học Java, Python, C #, Tester… gõ một cái là ra cả đống.
Cái khó là không biết mình đang đi đúng hay sai.
Đi sai một ngày thì không sao.
Đi sai một tuần cũng chưa sao.
Nhưng đi sai vài tháng…đến lúc mệt quá lại tưởng: Chắc mình không hợp với IT.
Trong khi có khi chỉ cần có người nói sớm hơn một câu: Sai đường rồi ông ơi, quay lại😄
Thế thôi.
