26/10/2022
“นวัตกรรมในประเทศมันไม่เกิดก็เพราะระดับการแข่งขันในตลาดที่ไม่สูงพอ เนื่องจากผู้เล่นรายใหญ่มักก่อให้เกิดการผูกขาดด้วยวิธีต่าง ๆ”
“การที่สองบริษัทใหญ่ในกิจการโทรคมนาคมกำลังจะควบรวมกัน ก็เป็นตัวอย่างการทำลายการแข่งขันโดยผู้มีอำนาจทางเศรษฐกิจและการเมือง และทำให้เราหนีไม่พ้นกับดักรายได้ปานกลาง”
‘รศ. ดร. อภิชาต สถิตนิรามัย’ นักวิชาการด้านเศรษฐศาสตร์และอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ แสดงความคิดเห็นถึงการผูกขาดในตลาด ไม่ว่าจะอุตสาหกรรมใด ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยติด ‘กับดักรายได้ปานกลาง’ (Middle-Income Trap)
ปัจจัยหนึ่งที่สำคัญต่อการทำให้ประเทศไทยเผชิญกับวิกฤตและติดกับดักรายได้ปานกลาง (เศรษฐกิจโตช้า / ไม่โต) จากทัศนะของอภิชาต คือระดับการแข่งขันในตลาดต่ำ ซึ่งจะทำให้นวัตกรรมในประเทศไม่เกิด จนทำให้เราไปสู้กับประเทศอื่น ๆ เขาไม่ได้
“ถ้าผมเป็นบริษัท Start-up ผมสร้างนวัตกรรมขึ้นมาแข่งขันกับเจ้าตลาด ดังนั้นการที่จะต่อกรกับผม เจ้าตลาดเดิมก็ต้องมาแข่งกับผมเพื่อที่จะเอาชนะผมให้ได้ แต่กรณีของประเทศไทย เจ้าตลาดเดิมแทนที่จะมาแข่งกันแฟร์ ๆ ก็ไปหาเอากติกา ไปพยายามผูกขาด”
อาจจะไม่ต้องอ้างอิงไปถึงทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ หากอธิบายกันแบบเข้าใจง่าย ๆ การแข่งขันในตลาดก็เปรียบเสมือนการฝึกฝนที่จะทำให้ตัวเองมีประสิทธิภาพที่สูงขึ้น กล่าวคือ หากในตลาดไม่ว่าจะอุตสาหกรรมใด ๆ มีการแข่งขันที่เข้มข้น ทุกคนในตลาดนั้นก็ต้องเร่งถีบตัวเองเพื่อที่จะมีชัยเหนือทุกคน
การจะทำเช่นนั้นได้ก็คือการเฟ้นหานวัตกรรมที่ดีและมีประสิทธิภาพ อาทิเช่นการผลิตด้วยต้นทุนที่ต่ำแต่สินค้ามีประสิทธิภาพที่ดี หรือ การขายด้วยราคาที่ไม่แพงแต่คุณภาพยอดเยี่ยม เป็นต้น ทั้งหมดล้วนเป็นการพัฒนาตัวเองเพื่อสู้กับคนอื่น ๆ ในตลาด แต่ผลพวงที่ได้จากการกระทำเช่นนั้นคือ ‘เราจะแข็งแกร่งขึ้น’
ไม่เพียงแค่การแข่งขันจะเปรียบเสมือนการฝึกฝนที่จะทำให้แต่ละผู้เล่นแข็งแกร่งและมีนวัตกรรมดี ๆ แต่มันยังเป็นประโยชน์แก่ผู้บริโภคเองอีกด้วย เพราะถ้าพวกเขามีตัวเลือกเยอะ แถมแต่ละตัวเลือกก็ต่างพยายามถีบตัวเองให้ดีพอ เก่งพอ และเหมาะสมพอจะถูกเลือก นั่นก็หมายความว่า แต่ละผู้เล่น (บริษัทต่าง ๆ) ก็ต้อง ‘ง้อ’ ผู้บริโภค ไม่ใช่ผู้บริโภคที่เป็นผู้ง้อและปฏิบัติตามสิ่งที่ผู้เล่นเหล่านั้นกำหนดมา เพราะถ้าคุณไม่ตอบโจทย์ ผู้บริโภคก็จะเลือกผู้เล่นอื่นแทนคุณ
อย่างไรก็ตาม การดำรงอยู่เป็นที่หนึ่งก็หาได้มีการแข่งขันพัฒนาตัวเองเป็นวิถีทางเดียว เพราะยังมีการควบคุมกติกาเพื่อเอื้อประโยชน์ให้ตนเองได้เปรียบในการแข่งขันและการกีดกันผู้เข้าแข่งขันเสียตั้งแต่ทีแรก ซึ่งการผูกขาดรวมถึงการควบรวมกิจการก็เข้าข่ายวิธีการดังกล่าว และการกระทำเช่นนี้เองที่จะทำให้ระดับการต่อรองของผู้บริโภคลดต่ำลง เพราะตัวเลือกเหลือน้อยลง กล่าวคือ ผู้บริโภคอาจไม่ใช่ ‘ผู้ถูกง้อ’ โดยสมบูรณ์อีกต่อไป…
“อันนี้คือตัวอย่างของการทำลายการแข่งขัน”
“ในขณะเดียวกัน คณะกรรมการแข่งขันทางการค้า ซึ่งเป็นผู้ควบคุมกติกาการแข่งขันในตลาด กลับไม่สามารถสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภคได้เลยว่าจะจัดการเรื่องนี้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด”
ในทัศนะของอภิชาต ระดับการแข่งขันที่ต่ำจนไม่เอื้อให้เกิดนวัตกรรมเช่นนี้ ก็คงต้องมองลึกไปถึงกติกาของตลาด และหากจะโทษกติกาตลาดก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าผู้ที่ต้องรับผิดชอบก็ต้องเป็น ‘ผู้ควบคุมกติกา’ (Regulatory Body) ซึ่งหน้าที่ของผู้ดูแลกฎก็คือการกำกับดูแลและรักษากฎให้เป็นกฎและป้องปรามการกระทำที่จะทำลายการแข่งขันในตลาด
“ผมก็ขออนุญาตพูดถึงคณะกรรมการแข่งขันทางการค้าที่เรามี พ.ร.บ. การแข่งขันทางการค้ามาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 เป็นชาติแรกใน ASEAN แต่เราไม่เคยลงโทษใครได้เลยในการผูกขาด จนกระทั่งปัจจุบัน”
และหากกฎกติกาต่าง ๆ ชี้นำให้แนวทางและปริมาณการแข่งขันในตลาดต่าง ๆ ของเศรษฐกิจไทยดำเนินไปตามครรลองที่เป็นอยู่ปัจจุบัน ไม่เพียงแต่ผู้บริโภคจะสูญเสียการเป็นผู้ถูกง้อ แต่ตัวผู้เล่นเองก็จะเสียความสามารถที่จะไปแข่งขันกับประเทศอื่น ๆ และทำให้ความหวังที่จะหักเลี้ยวจากวิกฤตเศรษฐกิจที่รออยู่ภายภาคหน้าริบหรี่ลง
“นักธุรกิจ นายทุนใหญ่ก็แทนที่จะมาแข่งขันกันแบบแฟร์ๆ ก็ใช้วิธีที่ไม่แฟร์ทำลายคู่แข่ง โดยการเข้าหา ผู้มีอำนาจทางการเมือง ไปทำลาย ไปขัดขวาง หรือไปมีอิทธิพลต่อการทำงานของ ผู้กำกับดูแลกติกา ทำให้กฎเกณฑ์ต่าง ๆ อ่อนลง ให้มันกลายเป็น ‘เสือกระดาษ’
“นี่คือตัวอย่างของการที่การเมืองกับเศรษฐกิจมันเกี่ยวโยงกันอย่างแยกไม่ออก”
ติดตามเนื้อหาเรื่องกับดักรายได้ปานกลางและเส้นทางเศรษฐกิจไทยที่กำลังเดินหน้าสู่ภาวะ ‘วิกฤตต้มกบ’ ที่คนรุ่นใหม่ต้องเตรียมตัวเผชิญแบบเต็ม ๆ ได้ที่วิดีโอสัมภาษณ์ อภิชาต สถิตนิรามัย มองภาระที่คนรุ่นใหม่ต้องเผชิญยุควิกฤตเศรษฐกิจ (ไทย) แบบ ‘ต้มกบ’ ใต้คอมเมนต์
เรื่อง: รัฐฐกรณ์ ศิริฤกษ์
ภาพ: ดำรงค์ฤทธิ์ สถิตดำรงธรรม
#อภิชาตสถิตนิรามัย #การเมือง #เศรษฐกิจ #ทรู #ดีแทค #ทรูดีแทค
