31/03/2026
◉ THREAT: จำนวนปลาน้ำจืดอพยพกำลังตาย การประเมินใหม่จากสหประชาชาติเตือนว่าประชากรปลาน้ำจืดอพยพลดลงกว่า 81% และกำลังตกอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการล่มสลาย โดยเฉพาะปลาบึกในแม่น้ำโขง
การวิเคราะห์โดยอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการอนุรักษ์ชนิดพันธุ์อพยพ (CMS) พบว่าจำนวนปลาน้ำจืดทั่วโลกลดลงประมาณ 81% นับตั้งแต่ปี 1970 สาเหตุหลักมาจากเขื่อน ถิ่นที่อยู่อาศัยถูกทำลาย ตกปลามากเกินไป และที่สำคัญคือมลพิษที่ปล่อยลงแม่น้ำ
“แม่น้ำไม่รู้จักเขตแดน และปลาที่พึ่งพาแม่น้ำก็ไม่สนใจเช่นกัน” Michele Thieme จาก WWF-US บอก “วิกฤตที่เกิดขึ้นใต้ผืนน้ำของเรานั้นรุนแรงกว่าที่คนส่วนใหญ่ตระหนัก และเรากำลังหมดเวลา แม่น้ำจำเป็นต้องได้รับการจัดการในฐานะระบบที่เชื่อมต่อกัน โดยมีการประสานงานข้ามพรมแดนและลงทุนในโซลูชันทั่วทั้งลุ่มน้ำในขณะนี้ ก่อนที่การอพยพเหล่านี้จะสูญหายไปตลอดกาล”
ปลาเหล่านี้เป็นแหล่งโปรตีนที่สำคัญสำหรับมนุษย์และสัตว์ทั่วโลก พวกมันต้องการเส้นทางที่ไม่มีการกีดขวางเพื่อเคลื่อนย้ายระหว่างแหล่งวางไข่และแหล่งหาอาหาร ซึ่งสามารถขยายข้ามพรมแดนได้ และสะอาดปลอดภัย จึงต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ
แต่น่าเศร้า ทั่วโลกมีปลาน้ำจืดมากกว่า 15,000 สายพันธุ์ มี 325 สายพันธุ์ที่อพยพข้ามพรมแดน แต่มีเพียง 24 รายการเท่านั้นที่อยู่ในบัญชีดำเนินการป้องกันแล้ว และอีกหลายสายพันธุ์ก็เริ่มมีขนาดลดลงอย่างน่าใจหาย
[ แม่น้ำโขงกำลังวิกฤต ]
แม่น้ำสำคัญทั่วโลก เช่น อเมซอน โขง ไนล์ และคงคา กำลังเผชิญวิกฤตหนัก และข่าวเศร้าคือ ‘ลุ่มแม่น้ำโขง’ ประสบปัญหาเป็นพิเศษ แต่กลับประเทศในภูมิภาค เช่น ไทย กัมพูชา ลาว และเวียดนาม กลับไม่เข้าร่วมการประชุมเพื่อหาแนวทางปกป้องและยังไม่มีประเทศใดเป็นสมาชิกของอนุสัญญาว่าด้วยการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่าอพยพ (CMS)
"ปลาบึก" (Mekong giant catfish) หนึ่งในปลาน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในโลกก็เสี่ยงสูญพันธุ์ ทั้งปริมาณและขนาดของมันที่ลดลงเหลือเพียงครึ่งหนึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา (จากที่โตเต็มที่จะยาวประมาณ 2.5 - 3 เมตร) จากแรงกดดันโดยมนุษย์ ทั้งการจับปลามากเกินไป มลพิษ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่กระทบทุกช่วงชีวิตของปลา
ปลาอพยพน้ำจืดยังเป็นรากฐานของการประมงน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดบางแห่งของโลกและหล่อเลี้ยงผู้คนหลายร้อยล้านคน แต่ก็เป็นสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์มากที่สุดกลุ่มหนึ่งบนโลก ทะเลสาบโตนเลสาบขนาดใหญ่ในกัมพูชา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบแม่น้ำโขง มีปลาอพยพมากกว่า 100 ชนิด โฮแกนกล่าวว่า “พวกเขาสามารถจับปลาได้หลายตันในหนึ่งชั่วโมง”
ตัวอย่างในภูมิภาคอื่น เช่น ปลาโดราโดแคทฟิช (dorado catfish) ปลาน้ำจืดที่อพยพยาวนานที่สุดในโลก มันเดินทางกว่า 11,000 กิโลเมตรจากเชิงเขาแอนดีสเพื่อวางไข่ไปยังปากแม่น้ำแอมะซอนเพื่อหาอาหาร แต่สิ่งมีชีวิตนี้ไม่ใช่สายพันธุ์เดียวที่ทำเช่นนั้น ยังมีปลาน้ำจืดอีกจำนวนมากทั่วโลก ทว่าพวกมันกำลังหายไป
ปลาอพยพบางชนิดได้สูญหายไปแล้ว เช่น ปลาพายจีนจากแม่น้ำแยงซี “มันเป็นสัตว์อพยพขนาดใหญ่ที่เป็นสัญลักษณ์ชนิดแรกที่สูญพันธุ์ไป” โฮแกนกล่าว โดยสาเหตุการสูญพันธุ์นั้นถูกกล่าวโทษว่าเป็นผลมาจากการสร้างเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำเกอโจวบาในปี 1981
ที่มา
https://www.cms.int/publication/global-assessment-migratory-freshwater-fishes
https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/24/epic-river-migrations-of-fish-rapidly-collapsing-un-report-finds
https://www.sciencealert.com/migratory-freshwater-fish-numbers-are-close-to-collapse-un-report-warns