08/10/2026
Maalintan oo kale, 8-da Oktoobar 2020, ayuu magaalada Makkah ku geeriyooday caalimkii, muhaddithkii, faqihii, usul-faqiihii iyo naxwiyihii weynaa, Sheekh Maxamed bin Cali bin Aadam bin Muuse Al-Ityuubi Al-Walawiyi, Alle ha u naxariistee. Wuxuu ka mid ahaa culimadii ugu caansanaa ee cilmiga xadiiska iyo fiqhiga xilligen, sidoo kalena wuxuu ahaa mid ka mid ah culimadii cimrigooda oo dhan u huray adeegga Sunnada Nabiga ﷺ, isagoo wax dhigi jiray, wax qori jiray, waxna kala sooci jiray oo cilmi ahaan u baari jiray.
Wuxuu dhashay sannadkii 1946, dhulka Xabashida (Itoobiya), wuxuuna ku barbaaray qoys cilmi iyo diin leh. Yaraantiisii ayuu Qur’aanka Kariimka ah ka akhriyey aabbihii, dabadeedna wuxuu cilmiga ka bartay culimo dhowr ah oo dalkiisa joogtay. Macallimiintiisii ugu caansanaa waxaa ka mid ahaa aabbihii, caalimkii Cabdul-Baasit bin Maxamed Al-Ityuubi, caalimkii Maxamed Sacad Ad-Darri, caalimkii Maxamed Zayn Al-Ityuubi, muhaddithkii Maxamed bin Raafic bin Basri, iyo culimo kale.
Wuxuu si weyn ugu xeel-dheeraa culuumta xadiiska iyo cilladihiisa, fiqhiga iyo usuu’lkiisa, luqadda Carabiga, naxwaha, sarfiga iyo balaaqada. Waxaa kale oo lagu yaqaanay xifdi xooggan iyo aqoon ballaaran. Wuxuu xifdiyey matnuun iyo manzuumaad cilmiyeed badan, waxaana ka mid ahaa Alfiyyada Ibnu Maalik iyo Alfiyyada As-Suyuudi ee Mustalaxul-Xadiiska.
Wuxuu dalkiisa ka bilaabay waxbaridda, halkaas oo uu macallin ka ahaa muddo ku dhow afar sano. Dabadeed wuxuu u hijrooday magaalada Makkah Al-Mukarramah sannadkii 1981, wuxuuna ku biiray Machadka Xaramka Makkiga. Kadib wuxuu u wareegay Daarul-Xadiith Al-Khayriyyah, isagoo markii h**e halkaas u tegay arday ahaan. Hase yeeshee, masuuliyiintii goobta ayaa markii ay imtixaameen garwaaqsaday baaxadda aqoontiisa iyo qoto dheerida cilmigiisa, sidaas darteed waxaa loo magacaabay macallin halkaas sannadkii 1988.
Muddo dheer ayuu halkaas wax ka dhigay, waxaana cilmigiisa ka faa’iidaystay arday badan oo cilmi-doon ah oo ka kala yimid dalal iyo qaarado badan. Waxa kale oo uu casharro ka bixin jiray Masjidka Daarul-Xadiith ee Ajyaad, dabadeedna Jaamicul-Abraar. Ugu dambayntiina Alle wuxuu ku sharfay inuu wax ka dhigo Masjidka Xaramka, halkaas oo uu casharradiisa ka bilaabay bilowgii Ramadaanka sannadkii 1434H, oo ku beegnayd 2012.
Sheekhu wuxuu wax ka bartay culimo badan oo waaweyn oo ku kala sugnaa dalkiisa iyo dhulka Xijaaz. Wuxuu sidoo kale la kulmay culimo waaweyn oo lahaa silsilado xadiis iyo riwaayad, gaar ahaan kuwa Makkah, qaar badan oo ka mid ahna waxay siiyeen ijaa’zo.
Culimada ugu caansan ee uu la kulmay oo uu wax ka bartay waxaa ka mid ahaa Musnaddii weynaa Sheekh Maxamed Yaasin Al-Fadaani Al-Makki, Sheekh Ismaaciil bin Cusmaan Az-Zayn, caalimkii Maxamed Al-Muntasir Al-Kattaani, muhaddithkii Maxamed bin Cabdullaahi As-Soomaali, Sheekh Mawlawi Icaazul-Xaq Al-Arkaani, iyo culimo kale oo ka kala yimid Xijaaz, Yemen iyo Maghrib.
Sidaas darteed waxaa isugu yimid Sheekha cilmiga riwaayada iyo diraayada, macallimiin iyo ijazaat badan, iyo weliba culuumtii shareecada iyo luqadda ee uu dalkiisa ku soo bartay.
Sheekhu, Alle ha u naxariistee, wuxuu si joogto ah ugu dadaalay waxbaridda iyo baridda cilmiga. Waxaa ka faa’iidaystay tiro aad u badan oo arday cilmi-doon ah oo ka kala yimid dalal kala duwan, gaar ahaan Daarul-Xadiith Al-Khayriyyah ee Makkah, halkaas oo uu muddo dheer ku dhigi jiray Kutubta Sitta, culuumta xadiiska iyo culuumta kale ee qalabka ah.
Kadib waxaa casharradiisii iyo duruustiisii ku baahday magaalada Makkah, ilaa uu wax ka dhigay Masjidka Xaramka. Waxaa gacantiisa ka baxay oo wax ku bartay arday cilmi badan, kuwaas oo qaar badan ay cilmigiisa u gudbiyeen dalal kala duwan. Sidaas ayuu Alle uga dhigay macallin jiilal badan oo ardayda cilmiga ah, sidoo kalena wuxuu ahaa qoraa ka tegay dhaxal cilmiyeed aad u ballaaran.
Sheekhu wuxuu si gaar ah ugu caan baxay daryeelka xadiiska iyo culuumtiisa. Wuxuu lahaa faham ballaaran oo ku saabsan hadallada iyo qoraallada imaamyada, weedhihiisuna waxay ahaayeen kuwo xooggan oo cad. Wuxuu si wanaagsan isugu dari jiray riwaayada iyo diraayada, isagoo sidoo kale si weyn ugu xeel-dheeraa culuumta Carabiga, usuu’lka iyo fiqhiga.
Wuxuu ka tegay qoraallo iyo kutub cilmiyeed aad u tiro badan. Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ahaa:
“Al-Bahr Al-Muhiit Ath-Thajjaaj fii Sharxi Saxiixil-Imaam Muslim bin Al-Xajjaaj”, oo ah sharaxdiisa Saxiix Muslim.
“Dakhiiratul-Cuqbaa fii Sharxil-Mujtabaa”, oo ah sharaxdiisa Sunan An-Nasaa’i.
“Mashaariqul-Anwaar Al-Wahhaajah wa Mataaliicul-Asraar Al-Bahaajah”, oo ku saabsan sharaxaadda Sunan Ibnu Maajah.
“Qurratu Caynil-Muhtaaj fii Sharxi Muqaddimati Muslim bin Al-Xajjaaj.”
“Qurratul-Cayn fii Talkhiisi Taraajimi Rijaal As-Saxiixayn.”
“Iscaafu Dhawil-Watar fii Sharxi Nazmid-Durar fii Cilmi Al-Athar.”
“Al-Jaliis As-Saalix An-Naafic Sharxul-Kawkab As-Saadic.”
Iyo kutub iyo manzuumaad kale oo badan oo ku saabsan xadiiska iyo culuumtiisa, fiqhiga iyo usuu’lkiisa, iyo luqadda Carabiga.
Waxyaabihii ugu waaweynaa ee uu ku caan baxay, Alle ha u naxariistee, waxaa ka mid ahaa qoraal badan iyo samir iyo adkaysi weyn oo uu u lahaa qorista cilmiga. Wuxuu ka tegay sharaxaadihii waaweynaa ee kutubta Sunnada, isagoo qoraalladiisa ku mideeyey takhriijka xadiisyada, fahamka iyo fiqhiga xadiiska, soo gudbinta hadallada culimada, cilmi-baadhis, dood cilmiyeed iyo doorbididda ra’yiga ugu xooggan.
Tusaale weyn oo arrintaas muujinaya waa sharaxiisa Sunan An-Nasaa’i, oo uu ugu bixiyey “Dakhiiratul-Cuqbaa fii Sharxil-Mujtabaa.” Wuxuu ku qaatay qorista buuggan ku dhowaad shan iyo toban sano, ugu dambayntiina wuxuu dhammeeyey isagoo ka dhigay 40 qaybood (juz). Shaqadan weyn waxay markhaati u tahay himiladiisa sare ee uu ugu adeegayey Sunnada iyo muddada dheer ee uu ku bixiyey cilmi-baadhista, qorista iyo baridda cilmiga.
Sidoo kale Sheekha waxaa lagu yaqaanay is-hoosaysiin, u heellanaanta cilmiga iyo waqtigiisa oo uu u huray waxbaridda. Himiladiisu ma ahayn magac iyo muuqaal, balse wuxuu noloshiisa u huray cilmiga iyo ardaydiisa. Wuxuu sii waday casharradiisa, qorista iyo waxbaridda magaalada Makkah ilaa dhammaadkii noloshiisa.
Khamiistii, 8-da Oktoobar 2020, oo ku beegnayd 21-ka Safar 1442H, ayuu Sheekh Maxamed Cali Aadam Al-Ityuubi, Alle ha u naxariistee, ku geeriyooday magaalada Makkah Al-Mukarramah.
Salaaddii janaasada waxaa lagu tukaday Masjidka Xaramka, salaaddii Cishaha ka dib. Dabadeed waxaa lagu aasay Qabuuraha Shuhadada Xaramka ee Ash-Sharaa’iic.
Alle ha u naxariisto Imaam Maxamed Cali Aadam Al-Ityuubi naxariis ballaaran. Alle ha uga abaalgudo adeeggiisii uu u qabtay Sunnada iyo dadka Sunnada, iyo ardaydii cilmiga, abaalgudka ugu wanaagsan.
Alle ha barakeeyo cilmigiisii iyo raadkii cilmiyeed ee uu ka tegay, hana ka dhigo kutubtii iyo waxbaristii uu ka tagay miisaanka xasanaadkiisa. Hana sii waaro xusuustiisu inta laga faa’iidaysanayo cilmigiisa. Aamiin.
