20/07/2022
Denk twee keer na voordat je qr-code gebruikt
Qr-codes zijn overal. We gebruiken ze om websites te openen, apps te downloaden, loyaliteitspunten te verzamelen, betalingen te doen en geld over te maken. De technologie is handig, met als gevolg dat ook cybercriminelen graag gebruikmaken van de technologie.
Een trend is dat cybercriminelen qr-codes aanmaken. Door deze verspreiden, kunnen cybercriminelen hun slachtoffers doorverwijzen naar dubieuze websites of applicaties. Op deze manier proberen ze gevoelige gegevens te bemachtigen, malware op je telefoon te installeren of je over te halen een betaling te doen. Cybercriminelen zullen je dus eerst moeten overhalen om de kwaadaardige qr-code te scannen en erop te klikken of te tikken. Er worden hier allerlei tactieken voor gebruikt.
Reputatie van legitieme partijen
"De gedupeerden worden op straat aangesproken en gevraagd om via een qr-code geld over te maken voor de parkeerautomaat"
Vaak misbruiken cybercriminelen het werk en de reputatie van legitieme partijen. Cybercriminelen doen dit bijvoorbeeld door een qr-code op een poster of menukaart te vervangen door een kwaadaardige code. Zodra een gebruiker de code scant en vervolgens op de url klikt, komt hij of zij terecht op een phishing-site die veel weg heeft van een inlogpagina van een sociaal netwerk of online-bank. Op deze manier ontfutselen ze gevoelige informatie, zoals wachtwoorden of bankgegevens. Vaak plaatsen ze ook banners met een kwaadaardige qr-code of versturen ze mails die verwijzen naar een kwaadaardige qr-code.
Cybercriminelen laten qr-codes soms bepaalde acties uitvoeren. Zodra een slachtoffer de code scant, belt hij of zij automatisch een telefoonnummer tegen betaling. Een andere tactiek is de babbeltruc. De gedupeerden worden op straat aangesproken en gevraagd om via een qr-code geld over te maken voor de parkeerautomaat, omdat de cybercriminelen zelf alleen cash bij zich hebben. Om het geld over te maken, moet het slachtoffer even een code scannen. Vervolgens beland de gedupeerde op een nepsite met een inlogprocedure. De oplichter heeft vervolgens toegang tot de bankrekening van het slachtoffer, met alle gevolgen van dien.
Eindeloos
De mogelijkheden zijn eindeloos voor cybercriminelen. Kwaadaardige qr-codes worden aangetroffen op rekeningen, pamfletten, in presentaties en vrijwel overal waar je informatie of instructies kunt verwachten. Wat kun je doen om te voorkomen dat je per ongeluk een kwaadaardige code scant?
Ten eerste is zaak om goed te letten op de link die verschijnt na het scannen van de code. Als je met een smartphone de camera op de qr-code richt, zal de telefoon voorstellen de url te openen, vervolgens kun je de url controleren. Ziet deze er vreemd uit, klik dan niet op de link. Soms is de url ingekort, wees dan extra voorzichtig want met qr-codes is er geen reden om een url in te korten. Gebruik in plaats daarvan een zoekmachine of ga zelf naar de officiële winkel of het online-adres. Indien een code op een poster staat, is het verstandig een snelle 'fysieke' controle uit te voeren. Het kan namelijk voorkomen dat een kwaadaardige code over de originele code is geplakt.
Speciale scanner
"Alertheid vormt nog altijd het beste wapen om je te beschermen tegen cybercriminelen"
Als je er zeker van wilt zijn dat de qr-code veilig is, doe je er verstandig aan om een speciale scanner te gebruiken die de code controleert op schadelijke inhoud en valse (phishing)websites. Daarnaast vormt alertheid nog altijd het beste wapen om je te beschermen tegen cybercriminelen. Als iemand je op straat vraagt een qr-code wilt scannen, dan kan dit potentieel gevaarlijk zijn. Oplichters zijn goed in het misbruiken van behulpzame mensen. Ze doen vaak alsof ze haast hebben, waardoor je geen tijd hebt om na te denken. Voel je daarom niet schuldig om gewoon weg te lopen als je het niet vertrouwt. Ook als je twijfelt aan de authenticiteit van een qr-code op een folder, is het over het algemeen verstandiger om de code niet te scannen. Het is misschien langzamer, maar je kunt altijd handmatig naar de website gaan voor meer informatie.
Mocht je nu toch slachtoffer zijn geworden, doe dan altijd aangifte bij de politie. Dit kan eenvoudig online via het meldpunt voor internet fraude (BE) of de Fraudehelpdesk (NL). Vaak doen slachtoffers dit niet. Maar met het bewijsmateriaal kunnen de politiediensten onderzoek doen naar de daders. Alle aangiftes samen geven inzicht in hoe cybercriminelen handelen. Hoe meer informatie, hoe groter de kans dat het onderzoek succesvol is. Met jouw aangifte help je dus ook andere slachtoffers. Ook maken de aangiftes het mogelijk nieuwe vormen van cybercrime te herkennen en beveiligingssoftware en systemen erop aan te passen.
Hoewel qr-codes eenvoudig in gebruik zijn en veel mogelijkheden bieden, is het belangrijk om alert te blijven. Veiligheid en gemak gaan immers niet hand in hand. Denk dus twee keer na voordat je een qr-code gebruikt.
