11/03/2026
💎Authentication, Authorization, Accounting💎
ဒီ post လေးမှာတော့ 👉AAA ( Authentication, Authorization, Accounting )👈 အကြောင်း လေးကို ကျွန်တော် လေ့လာမိသလောက် အကျဉ်းချုံးလေး မျှဝေ ပေးချင်ပါတယ်။
✅AAA or Triple A ဆိုတာ ကတော့ Network Security and Management တွေအတွက် အသုံးများတဲ့ Framework တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
✅AAA Server ကိုတော့ ISP, SMB တွေနဲ့ Enterprise တွေမှာ အများဆုံး အသုံးပြုကြပါတယ်။
--------------------
🔐Authentication🔐
✔“Authentication” ဆိုတာကတော့ ဥပမာအနေနဲ့ User တစ်ယောက်က wireless access ရဖို့အတွက် Wi-Fi ချိတ်ဆက်ရာမှာ authenticate ဖြစ်ဖို့အတွက် မှန်ကန်တဲ့ Pre-shared Key (သို့မဟုတ်) Username and Password ထည့်ပေးရခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုပါတယ်။
✔ထိုနည်းတူပဲ network devices တွေဖြစ်တဲ့ router, switch နဲ့ firewall တွေကို Telnet, SSH အစရှိတဲ့ protocol တစ်ခုခုသုံးပြီး ချိတ်ဆက်ရာမှာလဲ authenticate ဖြစ်ဖို့အတွက် မှန်ကန်တဲ့ username and password ထည့်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
------------------
🔐Authorization🔐
✔“Authorization” ဆိုတာကတော့ user တစ်ယောက်က File Server login ဝင်ဖို့အတွက် username and password ကို pass ဖြစ်ပြီး authenticate ဖြစ်လာတဲ့အခါ authorized ဆိုတဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့် တစ်ခုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
✔Authorized ဖြစ်တဲ့နေရာမှာလဲ ကိုယ်ပေးချင်တဲ့ user အတွက် authorization level တွေ သတ်မှတ် ပေးထားပြီး ဘယ် user ကတော့ ဘယ် file ကိုတော့ access လုပ်ခွင့်ရှိမယ်၊ ဘယ် file ကိုတော့ access မရဘူး ဆိုတာတွေကို သတ်မှတ် ပေးထားတာမျိူး ဖြစ်ပါတယ်။
📌Authentication pass မဖြစ်ရင်တော့ authorization အနေနဲ့ ဘာလုပ်ပိုင်ခွင့်မျိုးကိုမှ မရ ရှိနိုင်ပါဘူး။📌
--------------------
🔐Accounting🔐
✔“Accounting” ဆိုတာကတော့ authorized user တစ်ယောက်က ဘယ်အချိန်က စပြီး log in ဖြစ်လဲ ဘယ်အချိန်မှာတော့ log out လုပ်သွားလဲ၊ ဘယ် resource တွေကိုတော့ အသုံးပြုသွားလဲဆိုတာ တွေကို configuration အပေါ်မူတည်ပြီး မှတ်ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
✔Accounting အနေနဲ့ user တစ်ယောက်က ဘယ် username ကိုသုံးပြီး login ဝင်ရာမှာ failed ဖြစ်သွားတယ်၊ ဘယ်နှစ်ကြိမ် failed ဖြစ်သွားတယ်၊ အကယ်၍ passed ဖြစ်သွားခဲ့ရင်လဲ ဘယ်အချိန်မှာ passed ဖြစ်သွားတယ် ဆိုတာကို login accounting အနေနဲ့ ဘယ်နေ့၊ ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ် user ကတော့ login failed ဖြစ်သွားတယ် ၊ login passed ဖြစ်သွားတယ် ဆိုတာတွေကို မှတ်ပေးထားပါတယ်။
✔အကယ်၍ command accounting အသုံးပြုထားမယ်ဆိုရင် ဘယ် user က network device တွေဖြစ်တဲ့ router, switch တွေ firewall တွေမှာ ဘယ် command တွေကို အသုံးပြုသွားလဲ ဆိုတာတွေကအစ AAA Server ထဲကို log တွေ လှမ်းပို့ပေးပါတယ်။
✔Traffic accounting အနေနဲ့ 🌐ISP (Internet Service Provider)🌐 တွေမှာ ဘယ် user က traffic bandwidth ဘယ်လောက်ကို ဘယ်နေ့ ၊ ဘယ်အချိန်မှာ resource ဘယ်လောက် အသုံးပြု သွားလဲဆိုတာတွေကို Billing issue တွေအတွက် အသုံးပြုကြပါတယ်။
✅Network Device တွေဖြစ်တဲ့ router, switches, firewall တွေကို access လုပ်တဲ့ အခါ authentication အတွက် line console password, enable password တွေ အသုံးပြုကြပါတယ်။
✅Device တွေအထဲမှာ username တွေထည့်ပြီး privilege level တွေခွဲပြီး authorization အတွက် အသုံးပြုကြပါတယ်။
✅Accounting အတွက် ဘယ်သူတေကဝင်သွားတယ်ဆိုတာကို မှတ်ပေးထား ပါတယ်။ အခုလိုပုံစံဟာ SOHO Network တွေအတွက်အဆင်ပြေပေမယ့် Large scale network တွေလို router, switch, firewall တွေ အရေအတွက်များလာတဲ့အခါ အဆင်မပြေနိုင်တော့ပါဘူး။
✅အကယ်၍ router , switch အလုံး ၃၀, ၅၀ လောက်ရှိတဲ့အခါမျိုးမှာ login password ပြင်ချင်တယ် ဆိုပါစို့။ router တွေ switch တွေကို တစ်လုံးချင်းစီ လိုက်ပြင်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
✅အခုလိုအခြေနေ မှာဆိုရင် Centralized management အဖြစ် 🗝“AAA or Triple A Server”🗝 ကို Organization တွေမှာ အသုံးပြု လာကြပါတယ်။ အဲဒီ Server ထဲမှာ device list, user list, authorized level တွေ ထည့်ထားပြီး အဲဒီ Device တွေကနေ Server ကို
လှမ်းချိတ်ဆက်ထား ရပါမယ်။
💎ဥပမာ end user တစ်ယောက် က router ( သို့မဟုတ် ) switch တစ်လုံးကို access လုပ်တဲ့အခါမှာ ထို router, Switch ဟာ AAA Client အနေနဲ့ Centralized AAA Server (or) Triple A Server ဆီကို လှမ်းပြီး အကြောင်းကြား ရပါတယ်။
💎အဲ့ဒီအခါမှ AAA Server က သူ့ရဲ့ Database ထဲမှာ ရှိတဲ့ user list ကိုကြည့်ပြီး ဘယ် user ကတော့ authenticate ဖြစ်တယ်, authorized level ဘယ်လောက်ရမယ်ဆိုတာတေကို AAA Client ဖြစ်တဲ့ router. switch တွေဆီကို ပြန်ပို့ပေးပါတယ်။️
💎ထိုအခါမှ end user တွေအနေနဲ့ access ရပြီး အသုံးပြုလို့ရမှာ ဖြစ်ပါ တယ်။ အဲ့လိုလှမ်းချိတ်တဲ့ အခါ AAA Client နဲ့ AAA Server ကြားမှာ အသုံး များတဲ့ protocol ၂ ခုကို ဖော်ပြ ပေးသွားပါမယ်။
အဲဒီ protocol ၂ ခုကတော့
🅰TACACS+ (Terminal Access Controller Access-Control System Plus) နဲ့
🅱RADIUS (Remote Authentication Dial-In User Service) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
-----------------------
🅰“TACACS+”
✅“TACACS+” ကိုတော့ cisco ကနေ defined လုပ်ခဲ့ပြီးတော့ Network devices management တွေ️ အတွက်အသုံးများကြပါတယ်။
▶Client နဲ့ Server ကြား transport လုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ traffic တွေကို သယ်ဆောင်တဲ့အခါ မှာ TCP ကို အသုံးပြုပါတယ်။
▶အဲ့လို traffic တွေသယ်တဲ့အခါမှာ TCP ရဲ့ port number 49 တစ်ခုပဲသုံးပြီး authentication, authorization, accounting အတွက် လိုအပ်တဲ့data တွေအကုန် ပေါင်းပြီး ပို့ဆောင် ပေးပါတယ်။
▶Data တွေ ပို့ဆောင်တဲ့အခါမှာလည်း ပါဝင်တဲ့ password တွေကိုရော traffic တစ်ခုလုံးကိုပါ encrypt လုပ်ပြီး ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။
▶Network devices management တွေအတွက် TACACS+ ကို အသုံးပြုတဲ့ အခါ Command Accounting အတွက် ဘယ် command တွေကိုတော့ ရိုက်ခွင့်ပေးမယ်, မပေးဘူးဆိုတာ မျိုးတွေကိုပါ support ပေးပါတယ်။
-------------------
🅱“RADIUS”
✅“RADIUS” ကိုတော့ IETF (Internet Engineering Task Force) ကနေ defined လုပ်ခဲ့ပြီးတော့ RFC 2865 အဖြစ် open standard အနေနဲ့ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
✅RADIUS ကိုတော့ user authentication တွေဖြစ်တဲ့ wireless access ချိတ်ဆက်မှုတွေ, VPN ချိတ်ဆက်မှုတွေ, ISP တွေမှာ user တွေအများ ကြီးကို သူတို့ရဲ့ user identification, traffic control, billing accounting တွေအတွက် ပိုပြီး အသုံးများကြပါတယ်။
▶Client နဲ့ Server ကြား transport လုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ traffic တွေကို သယ်ဆောင်တဲ့ အခါမှာ UDP ကို အသုံးပြုပါတယ်။
▶အဲ့လို traffic တွေသယ်တဲ့အခါမှာ UDP ရဲ့ port number 1645 or 1812 ကို သုံးပြီး
ပို့ဆောင်ပေးပါတယ်။
▶အဲ့ဒီလိုပို့ဆောင်တဲ့နေရာမှာ RADIUS protocol က authentication နဲ့ authorization အတွက် message တစ်ခုသုံးပြီး UDP ရဲ့ port number 1645 or 1812 ကိုသုံးပါတယ်. accounting အတွက် message တစ်ခုသုံးပြီး UDP ရဲ့ port number 1646 or 1813 ကိုသုံးပြီး ပို့ဆောင်ပေးပါတယ်။
▶Data တွေ ပို့ဆောင်တဲ့အခါမှာလည်း ပါဝင်တဲ့ password တွေကိုပဲ encrypt လုပ်ပေးနိုင်ပြီး data traffic တစ်ခုလုံးကိုတော့ encrypt လုပ်ပြီး ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခြင်း မရှိပါဘူး။
▶RADIUS protocol မှာတော့ TACACS+ မှာ support ပေးတဲ့ command accounting ကိုတော့ support မပေးနိုင်ပါဘူး။
-------------------
☺ဒီနေ့အတွက်ကတော့ ဒီလောက်ပါပဲခင်ဗျ။ အဆုံးထိ အချိန်ပေးပြီးဖတ်ပေးတဲ့အတွက်လဲ အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။☺
👨💼Htet Myat Htun👨💼
👨💻Junior Network Engineer👨💻
📸Photo Credit
---------------------
https://www.itgatewaymm.com
