23/06/2022
Http နဲ့ Https တို့ရဲ့ခြားနားချက်
ကျွန်တော်တို့ဟာ URL (A Uniform Resource Locator (URL) ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ Https နဲ့ http တို့နဲ့ အကျွမ်းတဝင် ရှိကောင်းရှိနိုင်ပါတယ်။
Https နဲ့ http နှစ်ခုစလုံးကတော့ ကွန်ပျူတာ ဖုန်းစတဲ့ device တွေနဲ့ Web Server တွေကြားမှာ web browsing လုပ်ငန်းစဉ်များ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အချက်အလက်တွေကို လွှဲပြောင်းပေးနိုင်တဲ့ ချန်နယ်တခု ထောက်ပံပေးဖိုး လုပ်ဆောင်ပေးဖို့ တာဝန်ရယူရတာပါ။
သာမန်ကြည့်ရင်တော့ HTTP နဲ့ HTTPS မှာ ခြားနားချက်က s လေးတလုံး ပိုပါတာလေးပါ။ ဒါပေမယ့်လဲ အဲဒီ အက္ခရာတလုံးလေးကပဲ သူတို့ကို ခြားနားမှုကို ဖြစ်စေခဲ့ပြီး အလုပ်တွေ လုပ်ဆောင် တဲ့နေရာမှာ ကြီးမားတဲ့ ခြားနားချက်တွေ ရှိနေဆိုတာကို ညွှန်ပြနေပါတယ်။ တိုတိုတုတ်တုတ် ပြောရရင်တော့ Https ကို အသုံးပြုးခြင်းက ပိုမိုလုံခြုံမှုရှိပြီး Bank website, email, File ပေးပိုးခြင်း ကဲ့သို့သော secure data ကို ပေးပို့ဆက်သွယ်တဲ့အခါ အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။
Http ဆိုတာဘာလဲ
HyperText Transfer Protocol လို့ခေါ်တဲ့ network protocol တခုကို အသုံးပြုပြီးတော့ web page links တွေကို search engines ဒါမှမဟုတ် အခြား Web Page တွေကနေဆဆင့် ချိတ်ဆက်ပြီး ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုလို့ရပါတယ်။
တနည်းပြောရင်, HTTP ဟာ Web server တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့အတွက် လမ်ကြောင်းတခုကို ထောင်ပံ့ပေးထားပါတယ်။ HTTP ကို အသုံးပြုထားတဲ့ Web Page တခုကို ဖွင့်လိုက်တဲ့ခါ Web browser က HyperText Transfer Protocol (over port 80) ကို အသုံးပြုပြီးတော့ web server ကနေ့ Web page တွေကိုတောင်းခံပါတယ်။ Server က တောင်းဆိုချက်ကို လက်ခံရရှိတဲ့ အခါ တူညီတဲ့ protocol ကို အသုံးပြုပြီးတော့ Web page တွေကို ပြန်ပို့ပေးပါတယ်။
ဒီ protocol က Web တွေကဲ့သို့ ကြီးမားပြီး multi-functioning တွေနဲ့ ၊ multi-input systems တွေအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ links တွေက အလုပ်ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ဖို့ HTTP ပေါ်မှာ မီခိုရတာကြောင့် Web တွေက ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်မရှိဘဲနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ဆောင်ရွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
HTTP ဟာ ရိုးရိုးစာသားဖြင့် ဒေတာကို ပေးပို့လက်ခံပါတယ်။ ဆိုလိုတာက HTTP သုံးတဲ့ Website ပေါ်မှာရှိတဲ့အချိန် network ပေါ်မှာ ရှိနေတဲ့သူတိုင်းဟာ ဘရောက်ဆာနှင့် server ကြားမှာ ဆက်သွယ် နေတဲ့ အရာအားလုံးကို မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီဆက်သွယ်ချက်မှာ စကားဝှက်တွေ ၊ messagesတွေနဲ့ files တွေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။
HTTP ဟာ data တွေကို ဘယ်လို ပေးပိုဆက်သွယ်ဆိုတာကို ဖော်ပေးပြီး web browser ပေါ်မှာ ဘယ်လိုဖော်ပြမယ်ဆိုတဲ့ အလုပ်ကိုတော့ အလုပ်ပါဘူး။ HTML ကသာ web pagesတွေကို ပုံစံချဖော်ပြ ပေးဖို့ လုပ်ဆောင်တယ်ဆိုတာ ဒီနေရာမှာ သိထားသင့်ပါတယ်။
HTTPS ဆိုတာဘာလဲ
HyperText Transfer Protocol Secure လို့ခေါ်တဲ့ Https ဟာ HTTP နဲ့ အလွန်ဆင်တူပါတယ်။ Https ဟာ SSL (Secure Sockets Layer) (သို့)TLS (Transport Layer Security) Protocol ကို အသုံးပြုပါတယ်။ SSL နဲ့ TSL protocol တွေဟာ port 443 ရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ်ကနေ browser နဲ့ server ကြားရှိ ဒေတာများကို လျှို့ဝှက်ပေးထားပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ အချက်အလက် လုံခြုံမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။
TLS and SSL တွေက online shopping တို့လို ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေကို လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် အရမ်းပဲ အသုံးဝင်သလို passwords, personal information, payment details စတဲ့ sensitive ဖြစ်တဲ့ အချက်အလက်တွေ အသုံးပြုဖို့ လိုအပ်တဲ့ မည်သည့် Website တွေမှာ မဆို အသုံးပြုကြပါတယ်။
Https ရဲ့ အခြားကောင်းကျိုးတခုကတော့ http ထက်ပိုပြီးတော့ မြန်ဆန်တာပါပဲ။ ဆိုလိုတာက ဝက်ဘ်စာမျက်နှာတွေဟာ HTTPS ပေါ်မှာ ပိုမြန်စွာ အချက်အလက်တွေကို Transfer လုပ်နိုင်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းရင်းကတော့ HTTPS က လုံခြုံမှုရှိဖို့ နားလည်ထားပြီးဖြစ်တာကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါ တယ်။
စမ်းသပ်မှုတွေမှာတော့ HTTPS က http ထက် ၆၀-၈၀ ရာခိုင်နှုန်း မြန်မြန်ဆန်ဆန် လုပ်ဆောင် နိင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
browsers တွေရဲ့ URL Barထဲမှာ URLမှာ Https မှာဆိုတာ ပါဝင်ရင်တော့ ကျွန်ုပ်တို့ အသုံးပြုနေတဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်က HTTPS ကို အသုံးပြုထားပါတယ်။ browsers အများစုမှာ ဆက်သွယ်မှု လုံခြုံမှုရှိကြောင်း ညွှန်ပြဖို့အတွက်၊ URL ဘယ်ဘက်အစွန်းလေးမှာ lock icon လေးပါရှိပါတယ်။
HTTPS က အားလုံးကို လုံခြုံမှုပေးနိုင်ရဲ့လား
HTTPS ကို အသုံးပြုဖို့ အရေးကြီးသလို ၊ website ပိုင်ရှင်များအတွက် HTTPS စနစ်ကို အကောင်အထည် ဖော်ရန်လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ လုံခြုံမှုမရှိသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ တစ်ခုပေါ်မှာ လုံခြုံသော ဝက်ဘ် စာမျက်နှာတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခြင်းထက် အွန်လိုင်းလုံခြုံရေးအတွက် ရွေးချယ်စရာတွေအများကြီး ရှိပါ သေးတယ်။
ဥပမာ လူတယောက်ရဲ့ password တွေကို Fake Login ပုံစံတွေမှာ ဝင်ရောက်ဖို့ လှည့်ဖြားနေတဲ့ နေရာ မျိုးမှာတော့ HTTPS က phishing case တွေကို များစွာအထောက်အကူ မပြုနိုင်ပါဘူး။
Web pages တွေက HTTPS ကို အသုံးပြုပြီးတော့ အလုပ်ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ပေမယ့်လည်း user information တွေကို တစုံတယောက်က စုဆောင်းနေသသည့်တိုင် secure protocolတွေက လုပ်ဆောင် နေကြ လမ်းကြောင်းကိုသာ အသုံးပြုလုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။
ကျွန်ုပ်တိုကဟာ အန္တရာယ်များတဲ့ malicious files တွေကိုလည်း https connection ပေါ်ကနေ download လုပ်လို့ ရပါတယ်။ ဒီထက်ပိုပြောရရင် web server နဲ့ ဆက်သွယ်ဖို့အတွက် အသုံးပြုတဲ့ connection protocol က လွှဲပြောင်းနေသည့် ဒေတာအကြောင်း လုံးဝ ပြောမှာမဟုတ်ပါဘူး။ လုံခြုံတဲ့ချန်နယ်တစ်ခုကနေ တစ်နေ့တာလုံး malware တွေကိုလည်း download လုပ်နိုင်တယ်။ ဒါကို https ကနေ ရပ်တန့်လို့ရနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
နောက်တခု HTTPS နှင့် HTTP နဲ့ပတ်သက်လို့ Web Security တွေမှာ သိထားရမှာက network protocol က Hacking တွေတော့ ကာကွယ်မပေးနိုင်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ အထက်မှာ ဖော်ပြခဲ့သလို Hacking ကိစ္စတွေ ကို ကျွန်တော်တို့က ခန့်မှန်းရခက်ပြီး ခိုင်မာအားကောင်းသော စကားဝှက်ကို (strong passwords) ကို အသုံးပြုဖို့ လိုအပ်မှာဖြစ်သလို Online အသုံးပြုပြီးပါက log out လုပ်ထားဖို့တော့ လိုအပ်မှာပါ။