19/01/2026
JINGHPAW GA SI GA NGAU
✍️✍️✍️✍️✍️✍️✍️✍️✍️✍️
◙ 1. GUMDUN/ NUMDUN ◙
N dai ga hkaw gaw, "Gumdun/ Numdun" ya na lachyum langai sha re. Lamuga ginra, buga hta hkan nna shai hkat ai lam sha re.
"Gumdun/Numdun" ngu ai ga hkaw a lachyum gaw, nau n kaja ai hpan gam maka ginlen ai hpe tsun mayu ai rai nga ai. (Ga shadawn; Kawa hpun ntsa na di hkrat si ai a kashu kasha ni langai ngai hta mung dai zawn re byin ai. Kanu ndang si yang kasha ni mung marai langai ngai ndang si ai zawn re ai hpe shamying ai.
◙ 2. SHUNG AI/ JAWN AI/ HKYUNG AI ◙
Ndai ga si hpan masum gaw, nsen nb**g hkat ai raitim lachyum langai sha re. Buga ginra Wa Lawng langai hte langai tsun shaga lang ai shai hkat ai lam re.
Ndai ga si gaw, "Ahpyi/ Nat shung ai, jawn ai, hkyung ai" ngu ai re. "Nat jawn ai, shung ai, hkyung ai" ngu ai gaw, Nat myihtoi htoi ai, maubun bu lak ai, rawt njin hkra taw mat ai, shadawn shading n nga ai hku lu sha sha ai zawn re hpe tsun ai re lam chye lu ai.
◙ 3. LAHKU HKRA AI ◙
Ndai ga hkaw gaw, Asuya, Mung Du, Hkawhkam hkawseng, Ji nat Karawng Karai lam hte hpan sagya ningsang lam, chyeju madu kanu kawa sara ni hta jai lang hkrat wa ai ga hkaw re.
"Lahkru hkra ai" ngu ai gaw, ga shaga lahkru hkra ai, jaw jau/jaw ya lahkru hkra ai, Dumsa lahkru hkra ai, Masat masa galaw ya ai lam lahkru hkra ai ngu lang ai re. Lam mi hku tsun yang sakjaw ai hpe hkap la ai maga de na ni, myit dik myit krem ai, htap htuk jaw kaja ai, mai kaja ai, hkap la mai/hkap la gin sai, hkrak sai, jaw sai ngu ai lachyum re lam chye lu ai.
◙ 4. DINGNYE ◙
Ndai "Dingnye" ngu ai ga hkaw gaw, Yubak mara, Ngarai hpe tsun ai. Kanu Kawa a Dingnye, Hpan Madu Karai Kasang e jaw ai Dingnye ngu ai kaw lang ai re lam chye lu ai.
◙ 5. DEN AI ◙
Ndai "Den Ai" ngu ai ga si lachyum gaw, hkan ai,- hte b**g ai ngu ai lachyum re. Kanu maga na den ai, Kawa maga na den ai, Amyu den ai, Sai den ai, akyang den ai, myit masa den ai, shawng kaji kawa ni myit n-gring, ma-um ma-a, nga htan ai, num ni ndang si, sa wa si ai, hka hkrat si ai zawn re bying yang mung, kawa maga na, kanu maga na amyu den ai ngu nna shamying lang hkrat wa ai ga si re lam chye lu ai.
◙ 6. HPUNG GUP ◙
Ndai ga si a lachyum gaw, shagup ai ngu lachyum re. Shawng e kalang galaw ai hpang bai galaw ai, shawng e shut ai hpe bai shut kahtap ai, tsun ninghkap ai zawn re ai kaw lang ai lam chye lu ai.
◙ 7. KAT AI ◙
Ndai "Kat ai" ngu ai ga si gaw, kaja ai, greng grak ai, hpring tsup ai, ra n rawng ai ngu nna shagrau mahkawn ai lachyum re.
Namsi namsaw kat ai, chyu kat ai, hkru kat ai, gawng ai/kat ai ngu ai shara hkan tsun shaga jai lang hkrat wa ai re lam chye lu ai.
◙ 8. DUMSA AI ◙
Ndai ga si gaw, "Dumsa Hkingra" ngu ai ga hkaw kaw nna sa ai rai nga ai. Ji jaw, nat jaw prat hta mare dung shawa/Dinghkrai dinghku nta kaw Wunli la nat jaw ai, masha machyi moi nat jaw ai, masha machyi moi nat jaw ai, si hkrung si htan byin ai shaloi nat hpe shi hpyi ai shagu hkungga sak jaw/ap ya tsun shatsawm chye ai Sara ni hpe "Dumsa" ngu shamying lang hkrat wa ai lam chye lu ai.
◙ 9. RAT AI/ N RAT AI ◙
Ndai "Rat ai/ N rat ai" ngu ai ga si yan a lachyum gaw, yu maran hku tsun ga nga yang "htuk ai/n htuk ai" ngu ai lachyum re. Madung gaw masha langai ngai hpe tsi tsi ya ai shaloi lawan mai jang gaw "Rat ai", n mai tsai ai (snr) lawan n mai tsai hkraw jang gaw, "n rat ai" ngu nna jai lang ai lam chye lu ai.
◙ 10. GINLEN AI ◙
Ndai ga si gaw, langai ngai kaw nna langai ngai de htawn shalai ya ai, htawt shalai, hprai shalet ya ai lachyum re.
Jawng Sara ni jawngma ni hpe laika sharin ya ai gaw, hpaji ginlen jaw ai rai nga ai. Htik labau ginlen ai, sutgan ginlen jaw ai, kunrai ginlen ai hte tinang chye da ai hpaji sharin ya ai mung ginlen ai lam rai nga ai.
◙ 11. GINSA AI ◙
Ndai "Ginsa ai" ngu ai ga si a lachyum gaw, shinggyim masha ni hta rai yang, hkawn tung, brang tung, an lai ai ni, magma gun ladaw asak grai na sai masha ni, masha dingsa ni hpe "masha ginsa" ngu ai. Kung lai wa ai hpe "ginsa ai" ngu ai re lam chye lu ai. Bai nna, Hpun, Kawa, Rid gawnggoi, Namlaw namlap hpe mung kung lai wa ai (snr) grai kung sai hpe "ginsa ai" ngu shamying lang hkrat wa ai lam chye lu ai.
◙ 12. KUNG AI ◙
Ndai "Kung Ai" ngu ai a lachyum gaw, hpun kawa, namlap namlaw, namsi namsaw, shinggyim masha ni hta, jai lang ram hkrak re ai hpun kawa, sha ram hkrat re ai masha, lu mu hkrak re ai chyaru tsa zawn ai ni hpe mung "Kung Ai" ngu jai lang hkrat wa ai lam chye lu ai.
◙ 13. GINRU GINSA ◙
Ndai ga ngau gaw, Mungkan hta mungdan lu ai amyu sha bawsang yawng amyu kaji kaba n lata ai labau lu ai amyu mahkra "ginru ginsa" hpra hpra lu ai hkrai re ai lam chye lu ai.
Tinang Wunpawng, Jinghpaw ni hta mung Lahpai Amyu, Maran Amyu, Nhkum Amyu, Marip Amyu ni a "ginru ginsa" langai hpra, Pausa ginru ginsa chying (Ginru ring ginsa chying) ai amyu langai re ai ngu ai zawn re shara ni hta jai lang ai ga ngau re lam chye lu ai.
◙ 14. GUMSHEM AI ◙
Ndai ga si gaw, "mazut mazep ai lailen" hpe ngu ai re. Grup-yin hpe ahkyak n shatai ai tinang langai hkrai a myit ra ai, wuhpawng langai a yawshada ai masa hku nna ha dawdan nhtawm, galaw ai, jai ai masa hpe tsun ai re. Hpyen gumshem magma lailen, gumshem ai uphkang ladat (masa), gumshem ai masa lam yan, Hpetsit gumshem lailen a ningbaw ningla ngu ai shara hta jai lang ai ga si re lam chye lu ai.
◙ 15. GINSHUM AI ◙
Ndai ga si gaw, "Gamhpoi ga" langai re. Dai ga si a shawng de rai rai, hpang kaw rai rai ga shingkap (yu kap) langai bang jat yang she lachyum leng manu pru ai ga si re. (Ga Shadawn;- Sumhtang lahpum hte ahpum, shing-yan ahkum rau ginshum la nu ai le) ngu ai zawn re gamhpoi ga, ga shagawp ni hta jai lang ai ga ngau re lam chye lu ai.
◙ 16. GUMLANG AI ◙
Ndai ga si a lachyum gaw, shawa law malawng hta nhtan shai ai masha (snr) masa lam yan, ladat masa, lailen ni hpe rawt malan ninghkap galai kau nhtawm shawa a ra sharawng ai (snr) tinang yaw shada da ai masa lam yan hta lu tsap hkra rawt malan kau ai lachyum re. (Ga shadawn;- Myen mungdan shanglawt lu ai hpang Du Daju, Ne Win woi awn ai 1962 ning hta Gumlang Kongsi ngu hpaw ninghtan lai wa ai) dai zawn re lamyi laman shara hkan jai lang ai ga si re lam chye lu ai.
Loi Yang Hkruji
NID (News & Information Department)
LAIZA SHANAN MAGAZINE (October 2023)
Crd/-
Original Uploader