25/06/2026
Q. नेपालको प्रतिनिधि सभा बैठकमा प्रधानमन्त्री प्रायः उपस्थित नहुने र प्रधानमन्त्री उपस्थित हुनुपर्ने भन्दै सांसदहरूले बारम्बार बैठक अवरुद्ध गर्ने अवस्था देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९ अनुसार कानुनी रूपमा कसको पक्ष सही मानिन्छ? साथै, प्रधानमन्त्रीले प्रत्येक महिनाको पहिलो हप्ताको कुनै एक दिन प्रतिनिधि सभामा उपस्थित भई सांसदहरूको प्रत्यक्ष प्रश्नको उत्तर दिनुपर्ने व्यवस्था रहेको भन्ने कुरा कति सत्य हो?
Vidhi AI:
प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९ अनुसार प्रधानमन्त्रीको उपस्थिति र सांसदहरूको प्रश्नोत्तरको सम्बन्धमा स्पष्ट व्यवस्था रहेको छ। प्रधानमन्त्री महिनाको पहिलो हप्ताको कुनै एक दिन बैठकको पहिलो एक घण्टा सांसदहरूको प्रत्यक्ष प्रश्नको जवाफ दिन उपस्थित हुनुपर्ने कुरा साँचो हो। प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ५६(१) अनुसार प्रधानमन्त्री वा निजको कार्यक्षेत्रसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयमा प्रश्न सोध्नको लागि सभामुखले प्रत्येक महिनाको पहिलो हप्ताको कुनै एक दिनको बैठकको पहिलो एक घण्टा निर्धारण गर्नेछ। त्यसरी निर्धारित समयमा प्रधानमन्त्रीले सांसदहरूको प्रश्नको तत्काल जवाफ दिनुपर्ने व्यवस्था दफा ५६(४) मा उल्लेख छ।
यदि प्रधानमन्त्री सो निर्धारित समयमा उपस्थित हुनुहुन्न भने, यो नियमावलीको उल्लङ्घन हुन्छ। तर, सांसदहरूले प्रधानमन्त्री नआएको कारणले मात्रै बैठक बहिष्कार गर्नु नियमावली अनुसार सही होइन। नियमावलीमा बैठक सञ्चालन र सुव्यवस्था कायम राख्ने सम्बन्धमा स्पष्ट व्यवस्था छ। दफा ६(५) अनुसार बैठकमा मन्त्रीको उपस्थिति अनिवार्य हुनुपर्ने र कुनै मन्त्रालयसँग सम्बन्धित विषयमा छलफल हुँदा सम्बन्धित मन्त्री समेत अनिवार्य उपस्थित हुनुपर्ने व्यवस्था छ। तर, यसको अर्थ प्रधानमन्त्री प्रत्येक बैठकमा उपस्थित हुनुपर्छ भन्ने होइन। प्रधानमन्त्रीको अनुपस्थितिमा पनि बैठक सञ्चालन गर्न सकिन्छ र अन्य मन्त्रीहरूले सम्बन्धित विषयमा जवाफ दिन सक्छन्।
सांसदहरूले बैठक बहिष्कार गर्नुको सट्टा नियमावलीमा उल्लिखित अन्य उपायहरू अपनाउन सक्छन्। उदाहरणका लागि, उनीहरूले दफा ७१ अनुसार जरुरी सार्वजनिक महत्वको प्रस्ताव वा दफा ७२ अनुसार ध्यानाकर्षण प्रस्ताव दर्ता गर्न सक्छन्। साथै, दफा ७४ अनुसार स्थगन प्रस्ताव पेश गरेर प्रधानमन्त्रीको अनुपस्थितिको विषयमा छलफल गर्न सक्छन्। बैठक बहिष्कार गर्नु भनेको सदनको कार्यमा बाधा पुर्याउने कार्य हो, जुन दफा ३२ अनुसार सदस्यको निलम्बनको आधार हुन सक्छ।
त्यसैले, प्रधानमन्त्री महिनाको पहिलो हप्ता प्रश्नोत्तरको लागि उपस्थित हुनुपर्ने कुरा साँचो हो, तर सांसदहरूले प्रधानमन्त्री नआएको कारणले बैठक बहिष्कार गर्नु नियमावली अनुसार सही होइन। बरु, उनीहरूले नियमावलीमा उल्लिखित अन्य प्रक्रियाहरू मार्फत आफ्नो कुरा राख्नुपर्छ।
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ५६(१),
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ५६(४),
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ६(५),
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ७१,
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ७२,
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ७४,
स्रोत: प्रतिनिधि सभा नियमावली, २०७९, दफा ३२,
