20/10/2019
Middenmeer wil primeur met eigen warmtenet rond datacenter
Waarop brandt straks in Amsterdam de verwarming als de cv-ketel wordt verbannen vanwege het klimaat? Vandaag: restwarmte van de altijd snorrende datacenters.
De hitte die zich opbouwt in datacenters, waar dag en nacht servers staan te snorren voor onze computers en smartphones, is genoeg om 120.000 Nederlandse woningen te verwarmen. Die schatting kwam eind vorig jaar uit een 'Kansenkaart', waarin precies op rij werd gezet welke datacenters dicht genoeg bij woonwijken, zwembaden en glastuinbouw liggen om een deel van de warmtebehoefte te verzorgen. En dat zonder broeikasgassen, want datacenters draaien meestal op groene stroom.
Nu is de vraag of dat veel is, 120.000 woningen. Als we het afzetten tegen de landelijke opgave om tot 2050 9 miljoen gebouwen van het aardgas af te halen, gaat het maar om 1,3 procent. In de stad ligt dat percentage echter stukken hoger. Juist rond Amsterdam, een wereldwijd internetknooppunt, ligt een groot deel van de Nederlandse datacenters. In de toekomst gaan we alleen maar meer data verbruiken, dus het is een groeimarkt. Nog een voordeel: thuis en op het werk willen we nooit verstoken zijn van YouTube, Spotify en alles wat verder virtueel op voorraad ligt in datacenters, dus ook de leveringszekerheid van deze warmte is hoog.
Geïsoleerde nieuwbouw
Op de Kansenkaart springt Amsterdam er meteen uit. Rond Sloterdijk en Zuidoost vooral, maar ook in de Riekerpolder, Science Park en Overamstel liggen grote datacenters waarvan de restwarmte rendabel lijkt, elk voor minstens zo'n 2000 woningen. Het mooiste is dat de warmte gratis op te halen is. Met dat aanbod kwam branchevereniging Dutch Datacenter Association vorig jaar. De hitte gaat nu toch maar de lucht in.
Het betekent niet dat helemaal geen investeringen nodig zijn. Het datacenter spuwt per jaar tienduizenden gigajoules uit, maar die warmte moet natuurlijk eerst nog thuis worden gebracht. Dat kan met een warmtenet, maar ook dan zijn we er nog niet. De restwarmte van datacenters is zo'n 30 graden Celsius. In goed geïsoleerde nieuwbouw is dat prima bruikbaar in combinatie met vloerverwarming, maar in tochtige, oude buurten zijn hogere temperaturen nodig. Voor water uit kraan en do**he moet de temperatuur hoe dan ook worden opgestuwd tot zo'n 60 graden om legionellabesmetting te voorkomen.
In het Finse plaatsje Mäntsälä is dat probleem opgelost met een grote warmtepomp, die de restwarmte uit het datacenter opkrikt tot 85 graden, zodat daarmee via de stadsverwarming 1500 woningen kunnen worden verwarmd. Uiteindelijk moeten dat er 4000 worden.
Beren op de weg
Nederland kent nog geen buurten die door datacenters worden verwarmd. Middenmeer in Amsterdam-Oost kan de primeur krijgen. Bewoners hebben daar zelf het initiatief genomen voor een warmtenet rond het datacenter van Equinix op Science Park. Dat moet uiteindelijk zo'n 5000 woningen warm houden en van warm water voorzien. Inmiddels hebben 900 huishoudens zich aangemeld als belangstellende. Voorzitter Ardine Nicolaï van de bewonerscoöperatie: "Ik geloof wel dat het leeft, ja."
Er zijn nog genoeg beren op de weg. Dit voorjaar buigt de gemeenteraad zich over het verzoek van Stadsdeel Oost om 10 miljoen euro extra krediet voor de aanleg van warmteleidingen. Het stadsdeel ziet het warmtenet rond het datacenter als een buitenkans nu in een deel van de wijk de straat toch open moet voor vervanging van het aardgasnet. Nicolaï vraagt zich intussen hardop af hoe de gemeente meer ruimte kan geven aan het eigen initiatief van bewoners. Dat lijkt haar essentieel om vertrouwen te winnen bij de woningeigenaren in de buurt, die stuk voor stuk overtuigd moeten worden zich aan te sluiten bij het warmtenet. "Willen ze de regie aan ons laten?"
In Zuidoost broedt Nuon intussen op een eigen warmtenet rond de datacenters op kantorenpark Amstel III. De kogel is nog niet door de kerk, maar in 2021 kan het er liggen. Twee van de vier datacenters zijn hiervoor geschikt en als die allebei worden aangesloten, is er genoeg warmte voor 8000 huishoudens. Voor de nieuwbouwwoningen in dit gebied - 5000 tot 2030, met nog eens 10.000 tot 2040- is de datacenterwarmte van 30 graden genoeg.
Temperatuurverschil
Het is voor Nuon nog wel even zoeken naar de beste manier om die restwarmte te benutten. Daarvoor is het ook een pilot. Uit onderzoek is al gebleken dat het zinloos is om warmte van 30 graden zomaar toe te voegen aan het hoofdnet van de stadsverwarming rond de elektriciteitscentrales van Nuon en AEB. Dat levert warmte van veel hogere temperaturen, tot wel 90 graden. Het temperatuurverschil is te groot.
Nuon verwacht dat de grote warmtenetten die door de stad cirkelen wel geschikt zijn als vangnet voor het geval het datacenter wegvalt. "Vanwege de leverplicht volgens de Warmtewet," zegt Raymond van Bulderen van Nuon. "Een datacenter is vaak niet bereid om zich voor 25 jaar vast te leggen, dus hiermee is zo'n warmtenet eerder levensvatbaar."
Bijkomend voordeel is dat de stadsverwarming kan bijspringen in de koude maanden van het jaar. Gemiddeld per jaar draait het buurtnet dan voor zo'n 80 procent op restwarmte uit het datacenter. Die wordt vooral gebruikt voor de 'basislast' van kraan- en do**hewater, die is het hele jaar door ongeveer gelijk. Een centrale warmtepomp krikt het water op naar zo'n 60 graden. Hoger is niet efficiënt, omdat de warmtepomp dan heel zwaar uitgevoerd moet worden. Daarmee is meteen gezegd dat datacenterwarmte geen uitkomst biedt in oudere, slecht geïsoleerde wijken - dus vrijwel niet binnen de ring.
Enthousiast
Zo'n reusachtige, centrale waterpomp is efficiënter dan elke woning een eigen elektrische boiler geven of een 'huis-, tuin- en keukenwarmtepomp', zegt Van Bulderen. Daar komt bij dat Nuon verwacht dat nieuwe generaties datacenters betere koeling krijgen, waardoor ze op den duur restwarmte van 60 graden uitstoten. "Dan kunnen we die centrale warmtepomp er eenvoudig tussenuit halen."
Het maakt Nuon des te enthousiaster over de mogelijkheid om met datacenters hele buurten te verwarmen. "Warmte is daar gratis op te halen, dat triggerde ons ook." Een kaart met achttien datacenters in de stad laat in één oogopslag zien dat ze liggen bij plekken waar de gemeente voor de komende jaren veel woningbouw heeft gepland. "En meer dan 80 procent ligt rond ons warmtenet."
Zonder gas
Stadsverwarming, warmtepomp, of andere duurzame alternatieven voor de cv-ketel en de gaskachel. De actuele opties, in zeven afleveringen.
